Satranç tahtasına ilk baktığında 64 küçük kare görürsün. Hepsi birbirine benziyor gibi, değil mi? Oysa her karenin kendi adı var, tıpkı her evin bir adresi olması gibi. Adı bilirsen bir hamleyi arkadaşına söyleyebilir, kitapta bulabilir, hatta oyunu sonradan kâğıda yazabilirsin.
Bu derste tahtayı doğru yerleştirmeyi, karelerin adlarını okumayı ve istediğin kareyi hemen bulmayı öğreneceksin. Yanında gerçek bir tahta ya da bu sitedeki tahta olursa parmağınla izle.
1Tahtayı doğru yerleştir
Tahta 8 sıra ve 8 sütundan oluşur. 8 kere 8, 64 eder. Karelerin yarısı açık, yarısı koyu renklidir: 32 açık, 32 koyu.
Tahtayı masaya koyarken sana en yakın sağ köşe açık renkli olmalı. Kolay hatırlamak için şöyle söyle: sağda açık.
Tahta yanlış dönmüşse taşlar da yanlış karelere dizilir. Başlamadan önce bu köşeye bir bak. Koyu çıktıysa tahtayı çeyrek tur, yani dörtte bir çevir.
2Sütunlar harfle, sıralar sayıyla
Beyaz oyuncunun oturduğu taraftan bak. Yukarı doğru uzanan dikey çizgilere sütun denir. Sütunlar soldan sağa a, b, c, d, e, f, g, h harfleriyle adlandırılır.
Yana doğru uzanan yatay çizgilere sıra denir. Sıralar sana en yakın olandan başlayarak 1’den 8’e kadar numaralanır. Beyaz taşlar 1. ve 2. sırada, siyah taşlar karşı tarafta 7. ve 8. sırada başlar.
Siyah oyuncu karşıdan baktığı için onun sol eli h tarafında kalır. Yine de karelerin adı değişmez. Kim hangi taraftan bakarsa baksın e4 hep aynı karedir.
- a1: beyazın sol alt köşesi, koyu kare.
- h1: sağ alt köşe, açık kare.
- a8: sol üst köşe, açık kare.
- h8: sağ üst köşe, koyu kare.
3Karenin adı: önce harf, sonra sayı
Bir karenin adını bulmak için önce sütunun harfini, sonra sıranın sayısını söylersin: e4. Harf hangi sütun olduğunu, sayı hangi sıra olduğunu gösterir. İki çizgi tam o karede kesişir.
Sıralama hep aynıdır: önce harf. 4e diye söylemezsin. Hamleleri de bu adlarla anlatırsın: e2’deki piyon e4’e gitti, at f3 karesine gitti.
Parmağını e sütununda yukarı kaydır, sonra 4. sıraya gel. Parmağın e4’te durur. Birkaç kez denersen adlar kendiliğinden gelir.
4Renkler de ipucu verir
Karelerin rengi sırayla değişir: a1 koyu, yanındaki b1 açık, onun yanındaki c1 yine koyu. Bir karenin rengini unutursan en yakın köşeden saymaya başla.
Başlangıçta vezir her zaman kendi renginde bir karede durur: beyaz vezir d1’de açık karede, siyah vezir d8’de koyu karede. Tahtayı kurarken vezirin yanlış renge düştüğünü görürsen bir yerde hata var demektir.
Başlangıç konumunu okuyalım
Tahtayı kur, adımları sırayla oyna.
- 1Tahtayı kur: sana en yakın sağ köşe açık olsun. Beyaz taşlar sana yakın tarafta duracak.
- 2Beyazın en arka sırasını bul. Soldan sağa 1. sırada: a1’de kale, b1’de at, c1’de fil, d1’de vezir, e1’de şah, f1’de fil, g1’de at, h1’de kale.
- 3Beyaz piyonlar 2. sırada, a2’den h2’ye sekiz tane. Siyah piyonlar 7. sırada, siyah taşlar da 8. sırada durur.
- 4Siyah şahı bul: e8’de. Beyaz şahla aynı sütunda, tam karşısında.
- 5Beyaz ilk hamleyi yapsın: e2’deki piyon e4’e gitsin. Sütun harfi aynı kaldı, sayı 2’den 4’e çıktı. Piyon aynı sütunda iki kare ileri gitti.
- 6Siyah cevap versin: e7’deki piyon e5’e gelsin. Şimdi e4 ve e5’te iki piyon burun buruna duruyor.
- 7Beyaz bir at oynasın: g1’deki at f3 karesine gitsin. g sütunundan f sütununa, 1. sıradan 3. sıraya geçti. Bunu yüksek sesle söyle: “At g1’den f3 karesine gitti.”
Sık yapılan hatalar
Herkes yapar; fark edince bir daha yapmazsın.
Sayıyı harften önce söylemek, mesela “4e” demek.
Doğrusu: Hep önce harf, sonra sayı: e4. “Önce yana, sonra yukarı” diye düşünürsen şaşırmazsın.
Tahtayı ters yerleştirmek, yani sağ alt köşenin koyu olması.
Doğrusu: Başlamadan önce sana en yakın sağ köşeye bak. Koyuysa tahtayı çeyrek tur çevir. Yarım tur çevirmek işe yaramaz, çünkü karşılıklı köşeler aynı renktedir.
Siyahla oynarken karelerin adlarını ters sanmak.
Doğrusu: Karelerin adı hiç değişmez. Siyah tarafında oturan için a sütunu sağ tarafta kalır, ama a1 yine beyazın sol köşesidir.
Sütunla sırayı karıştırmak.
Doğrusu: Sütun bir sütun gibi dikey durur ve harfle adlanır. Sıra yan yana dizilmiş karelerdir ve sayıyla adlanır.
Kendin dene
Gerçek bir tahtada ya da yoldaki günde. Hepsini yap, sonra bir tane de kendin uydur.
- Tahtaya bakmadan söyle: h1 hangi köşe, hangi renk? Sonra tahtada kontrol et.
- Kare avı oyna: yanındaki biri “d5’i göster!” desin, sen parmağınla bul. Sonra rol değiştirin. On karelik bir tur oynayın.
- Boş tahtaya bir taş koy, bulunduğu karenin adını yüksek sesle söyle. Taşı bir kare oynat ve yeni adı söyle. Gerçek tahtada ya da sitedeki tahtada on kez tekrar et.
- Başlangıç konumunu kendin dizerken her taşı koyduğun karenin adını söyle: “a1’e kale, b1’e at…”
Kendini sına
Önce kendin düşün, sonra cevabı aç.
1e4 karesi hangi sütunda, hangi sırada?
e sütununda ve 4. sırada. Kare adı hep önce harf, sonra sayıyla okunur.
2Tahtayı yerleştirirken sana en yakın sağ köşe hangi renk olmalı?
Açık renk. Beyaz oyuncu için bu kare h1’dir.
3Oyunun başında beyaz vezir hangi karede durur ve o karenin rengi nedir?
d1’de ve açık renkli karede. Siyah vezir d8’de, koyu karede durur.
Biliyor muydun?
a1’den h8’e uzanan çaprazdaki sekiz karenin hepsi koyudur. h1’den a8’e uzanan çaprazdaki sekiz karenin hepsi ise açıktır.
Özet
- Tahtada 64 kare var; sana en yakın sağ köşe açık renkli olmalı.
- Sütunlar a’dan h’ye harfle, sıralar 1’den 8’e sayıyla gider.
- Karenin adı önce harf, sonra sayıdır: e4.
- Beyaz 1. ve 2. sırada, siyah 7. ve 8. sırada başlar; vezir kendi rengindeki karede durur.