Fil, tahtanın çaprazlarında kayan bir taştır. Yan yana ya da yukarı aşağı gitmez; yalnızca çapraz ilerler. Her oyuncu iki fille başlar ve bu iki fil birbirinden çok farklı çalışır.
Filin en ilginç özelliği rengidir: bir kez başladığı renkte kareden hiç ayrılamaz. Bu derste neden böyle olduğunu, iki filin nasıl birbirini tamamladığını ve filleri nasıl işe yarar hâle getireceğini göreceksin.
1Çapraz çizgiler
Fil dört çapraz yöne gider: sağ üste, sol üste, sağ alta, sol alta. Her yönde, yolu açık olduğu sürece istediği kadar kare ilerler.
Boş tahtada d4 gibi ortadaki bir fil 13 kareye gider. Kenarda ya da köşede ise yalnız 7 kareye gider.
Fil taşların üzerinden atlayamaz. Yolundaki rakip taşı alır ve orada durur. Yolunda kendi taşı varsa onun önünde durur.
2Hep aynı renkte
Fil açık karede başladıysa bütün oyun boyunca açık karelerde kalır. Çünkü çapraz giderken her adımda bir kare yana ve bir kare yukarı ya da aşağı gidersin; karenin rengi hiç değişmez.
Bu yüzden her oyuncunun iki fili vardır: biri açık, biri koyu karede başlar. Beyazda f1’deki fil açık, c1’deki koyu karededir. Siyahta c8’deki açık, f8’deki koyu karededir.
Önemli bir sonuç: açık kareli bir fil, koyu karedeki bir taşa hiçbir zaman saldıramaz. Rakibin filiyle karşılıklı durup birbirinize dokunamayabilirsiniz bile.
3İki fil bir ekip
İki fil birlikte bütün kareleri kapsar: biri açıkları, öbürü koyuları. Biri bakamadığı yere öbürü bakabilir. Bu yüzden iki fili birlikte tutmak güçlüdür.
Filin değeri yaklaşık 3, atla aynı. Bir fili bir ata değişmek eşit sayılır.
Tahtada yalnız bir fil ve şahlar kalırsa mat yapılamaz; oyun berabere biter.
4Fil için yol aç
Başta filler piyonların arkasında kapalıdır. Bir piyon çekilince yol açılır. Örneğin e2’deki piyon e4’e gidince f1’deki fil e2, d3, c4, b5 ve a6 karelerine gidebilir.
Filin yolu kendi piyonlarıyla tıkanıyorsa fil fazla iş yapamaz. Filini piyonların arkasında kapalı bırakma; açık çaprazlara çıkar.
Fil yolu bulur
Tahtayı kur, adımları sırayla oyna.
- 1Başlangıç konumunda beyazın f1’deki fili kapalı. Yanında e2 ve g2 piyonları var. Hiç hamlesi yok.
- 2Beyaz e2’deki piyonu e4’e oynar. Yol açıldı: fil e2, d3, c4, b5 ve a6 karelerine gidebilir, yani 5 kare.
- 3Siyah e7’deki piyonu e5’e oynar. Siyahın f8’deki fili de açıldı: e7, d6, c5, b4 ve a3 karelerine gidebilir.
- 4Beyaz fili c4 karesine oynar. c4’ten dokuz kareye bakar: d5, e6, f7 (siyah piyon, alabilir), b5, a6, b3, d3, e2 ve f1. a2’deki kendi piyonu bir kareyi kapatıyor.
- 5Siyah fili c5 karesine oynar. c4 açık kare, c5 koyu kare. İki fil yan yana duruyor ama birbirini alamaz, çünkü farklı renk karelerde yaşıyorlar.
- 6Siyah fil c5’ten d4 ve e3 üzerinden f2’deki piyona bakıyor. Beyaz o piyonu yalnız şahıyla koruyor. Fil f2’yi alırsa şah onu geri alır ve fil bir piyona karşılık kaybolur.
- 7Sonuç: fil yol açılınca büyür, ama kendi renginden hiç çıkamaz.
Sık yapılan hatalar
Herkes yapar; fark edince bir daha yapmazsın.
Filin renk değiştirebileceğini sanmak.
Doğrusu: Filin başladığı karenin rengine bak. Bütün oyun boyunca o renkte kalır.
Açık kareli fille koyu karedeki taşı almaya çalışmak.
Doğrusu: Önce taşın karesinin rengine bak. Filinle aynı renkteyse alabilirsin; değilse başka taş gerekir.
Filin yolundaki bir taşın üzerinden atlamayı denemek.
Doğrusu: Fil atlayamaz. Yolunda taş varsa ya o taşı al ya da yolu başka taraftan bul.
Filleri piyonların arkasında kapalı tutmak.
Doğrusu: Birkaç piyon hamlesiyle çaprazları aç. Fil açık çizgide çok daha rahattır.
Kendin dene
Gerçek bir tahtada ya da yoldaki günde. Hepsini yap, sonra bir tane de kendin uydur.
- Boş tahtaya bir fil koy ve iki şahı filin çaprazlarından uzağa yerleştir. d4’te 13, a1’de 7 kare saydığını kontrol et.
- Başlangıç konumunda beyaz filin ve siyah filin hangi renkte olduğunu söyle. f1 açık, c1 koyu, c8 açık, f8 koyu olmalı.
- Fili a1’e koy. Boş tahtada ulaşabileceği en uzak köşe hangisi? h8. Bu çaprazda kaç kare var? Sekiz.
- Örneği kur: e4, e5, fil c4, fil c5. İki filin birbirine saldıramadığını parmağınla göster.
Kendini sına
Önce kendin düşün, sonra cevabı aç.
1Fil neden hep aynı renk karelerde kalır?
Çapraz giderken her adımda bir kare yana ve bir kare yukarı ya da aşağı gider; karenin rengi hiç değişmez.
2Açık kareli bir fil koyu karedeki bir taşı alabilir mi?
Hayır, hiçbir zaman. Fil yalnız kendi renginin karelerine ulaşır.
3Başlangıçta beyazın f1’deki fili hangi renkte? c1’deki?
f1’deki fil açık karede, c1’deki fil koyu karede başlar.
Biliyor muydun?
Farklı renkli karelerde duran iki fil ve şah, rakibin tek şahını mat edebilir. Tek bir fil ve şah ise mat edemez.
Özet
- Fil yalnız çapraz gider, istediği kadar kare.
- Hep başladığı renkteki karelerde kalır; diğer renkteki taşlara saldıramaz.
- Atlayamaz; piyonlar çekilince yolu açılır.
- Beyazın iki fili f1 (açık) ve c1 (koyu) karelerinde başlar.