Kale, tahtanın uzun yol koşucusudur. Düz bir çizgi boyunca hiç durmadan koşar. Oyunun başında köşede sıkışık durur ve kimse onu fark etmez. Yol açılınca sessizce çok güçlü bir taşa dönüşür.
Kale, vezirden sonra en değerli taştır: yaklaşık 5. Bu derste kalenin nasıl gittiğini, nasıl işe yaradığını ve hangi tuzaklara dikkat etmen gerektiğini öğreneceksin.
1Dört yön, düz çizgiler
Kale yalnız düz gider: yukarı, aşağı, sağa, sola. Çapraz gidemez. Her yönde, yolu açık olduğu sürece istediği kadar kare ilerler.
Kale, tahtanın ortasında da kenarında da köşesinde de aynı sayıda kareye bakar. Bunu kendin say, şaşıracaksın.
Taşların üzerinden atlayamaz. Önünde rakip taşı varsa onu alabilir ve orada durur. Önünde kendi taşı varsa o kareye bile gidemez.
2Köşeden çıkış
Oyunun başında kalelerin hiç hamlesi yoktur. Yanlarında at, önlerinde piyon var. Kalenin yolunu çoğunlukla bir piyon açar.
Örneğin a2’deki piyon a4’e giderse a1’deki kale a2 ve a3 karelerine çıkabilir. Rok da kaleyi köşeden çıkarır; onu ayrı bir derste göreceksin.
Kalenin en sevdiği yer açık sütundur: içinde hiç piyon olmayan sütun. Böyle bir sütunda kale tahtanın bir ucundan öbür ucuna koşabilir ve rakip tarafa kolayca ulaşır.
3İki kale birbirini korur
İki kale aynı sütunda ya da aynı sırada, aralarında taş olmadan dururlarsa birbirini korur. Biri alınırsa öbürü alanı geri alır. Yan yana olmaları gerekmez; aynı çizgide olmaları yeter.
Örneğin kaleler a1 ve d1’deyse ve b1 ile c1 boşsa, ikisi birbirine bakar. Araya bir taş girerse koruma kesilir.
Kale ve şah, rakipte yalnız şah kaldığında matı yapabilir. Bunu “Kale ve şahla mat” dersinde öğreneceksin.
4Kale ne zaman tuzağa düşer?
Kalenin değeri 5, atın ve filin 3. Bir kaleyi bir at ya da fil karşılığında vermek genelde zarardır.
Kale, şahın yanına giderken tehlikelidir. Kaleyle şah çekerken şahın bitişik karesine inersen ve oradaki kaleyi koruyan yoksa şah kaleyi alır. Şah çekmeyi uzaktan yap.
Kale tek çizgide koşar ve bu çizgiyi bir at ya da fil kesebilir. Kaleyi yola sokmadan önce varacağı karede ona kimin baktığını kontrol et.
Kale alıyor ve şah çekiyor
Tahtayı kur, adımları sırayla oyna.
- 1Konumu kur: beyaz kale d4’te, beyaz şah a1’de. Siyah şah h8’de, siyah piyon g4’te. Sıra beyazda.
- 2Kale d4’ten düz çizgilere bakar. Yukarı: d5, d6, d7, d8 (4 kare). Aşağı: d3, d2, d1 (3). Sola: c4, b4, a4 (3). Sağa: e4, f4, g4 (3). Toplam 13. Boş tahtada 14 olurdu; g4’teki piyon h4’ü kapadı.
- 3Sağda g4’te siyah piyon var. Kale onu alabilir: kale g4 karesine gitti ve piyonu aldı.
- 4Bu alma bir şey daha yaptı. Kale artık g sütununu tutuyor. Siyah şah h8’de ve g8 ile g7’ye gidemez. Tek yasal hamlesi h7. Siyah şah h7’ye gitsin.
- 5Şimdi kale g4’te ve boş tahtadaymış gibi 14 kareye bakıyor. Şah çekmek istiyoruz. Kale g7’ye ya da h4’e gidebilir.
- 6Kale g7’ye inerse şah çekilir ama kale şahın hemen yanındadır ve korumasızdır. Siyah şah kaleyi alır. Bu kötü.
- 7Kale h4’e giderse h sütunundan uzaktan şah çeker. Şah g6, g7 ya da g8’e kaçabilir ama kaleyi alamaz. Ders: şah çekmeyi uzaktan yap.
Sık yapılan hatalar
Herkes yapar; fark edince bir daha yapmazsın.
Kaleyi çapraz oynatmaya çalışmak.
Doğrusu: Kale yalnız düz gider. Çapraz için fil ya da vezir lazım.
Kaleyi bütün oyun boyunca köşede unutmak.
Doğrusu: Rok yap, bir piyon sür, kaleyi açık sütuna taşı. Kale çalışacağı çizgiyi bulmalı.
Kaleyle şah çekerken şahın bitişik karesine inmek.
Doğrusu: Uzaktan şah çek. Vardığın karenin korunup korunmadığına her seferinde bak.
Kaleyi bir at ya da fil karşılığında vermek.
Doğrusu: Takasta değerleri say: kale 5, at ve fil 3. 5 verip 3 almak kayıptır.
Kendin dene
Gerçek bir tahtada ya da yoldaki günde. Hepsini yap, sonra bir tane de kendin uydur.
- Boş tahtaya bir kale koy ve iki şahı kalenin çizgilerinden uzağa yerleştir. a1, d4 ve h8’de kaç karesi olduğunu say. Üçünde de 14 bulmalısın.
- Başlangıç konumunu kur. Kalelerin hiç hamlesi var mı? Sonra a2 piyonunu a4’e oyna ve a1’deki kalenin kaç yeni karesi olduğunu say (2).
- Yukarıdaki örneği kur, kaleyle g4’teki piyonu al ve siyah şahın tek yasal hamlesini bul.
- Boş tahtada kalelerini a1 ve d1’e koy. Birbirlerini koruduğunu göster. Sonra b1’e bir taş koyup korumanın kesildiğini gör.
Kendini sına
Önce kendin düşün, sonra cevabı aç.
1Kale çapraz gidebilir mi?
Hayır. Kale yalnız yukarı, aşağı, sağa ve sola gider.
2Boş tahtada kale kaç kareye gider?
Nerede olursa olsun 14 kareye: sütununda 7, sırasında 7.
3Kaleyle şah çekerken neden uzak durmak güvenlidir?
Kale şahın yanına inerse ve korunmuyorsa şah onu alır. Uzaktan çekilen şahta şah kaleye ulaşamaz.
Biliyor muydun?
Boş tahtada kale hangi karede olursa olsun tam 14 kareye gider. Vezir köşede 21, ortada 27; fil köşede 7, ortada 13; at köşede 2, ortada 8 kareye gider. Yalnız kale her yerde aynı güçtedir.
Özet
- Kale yalnız düz gider: yukarı, aşağı, sağa, sola.
- Taşların üzerinden atlayamaz; rakip taşı alır ve orada durur.
- Açık sütunda güçlüdür; aynı çizgideki iki kale birbirini korur.
- Şah çekmeyi uzaktan yap ve kaleyi bir at ya da fil karşılığında verme.