İlk oyunlarında en büyük soru belki şudur: “İlk hamleyi nereye oynayayım?” İyi haber şu ki ezber gerekmiyor. Aklında kalacak birkaç basit fikir yeter. Ustalar da aynı fikirleri kullanır.
Bu derste dört adımlı bir plan, örnek bir açılış ve her hamlede kullanacağın üç soru göreceksin. Planı oturtunca oyunun ilk hamlelerinde kendini güvende hissedeceksin.
1Dört adımlı plan
Oyunun başında dört şey yaparsın, hepsi sırayla. Amaç taşlarını oyuna sokmak.
Her taş başlangıçta evinde uyuyor gibidir ve sen onları tek tek uyandırırsın. Ne kadar çok taş çalışıyorsa o kadar iyi.
- Ortadaki bir piyonu (e ya da d) iki kare ilerlet.
- Önce atlarını, sonra fillerini oyuna çıkar.
- Rok yap: şah güvende, kale oyunda.
- Ancak bundan sonra veziri ve kaleleri sahaya çıkar.
2Neden ortadaki piyon?
Ortadaki piyon hem orta karelere hükmeder hem de fil ve vezirin yolunu açar. Mesela e4 oynayınca f1’deki fil beş kareye gidebilir, vezir de h5’e kadar uzanır.
Orta kareler önemlidir, çünkü oradaki taşlar tahtanın her yerine ulaşır. At d4’teyken sekiz kareye gidebilir, a4’teyken yalnız dört kareye.
Atlar bu yüzden ortaya doğru çıkar: f3 ve c3 gibi karelere. Kenara çıkan at (a3 ya da h3 gibi) daha az iş görür.
3Vezir erken çıkmasın, aynı taşla durma
Vezir en güçlü taştır, ama erken çıkarsa rakip onu at, fil ve piyonlarla kovalar. Her kovalayışta rakip bir hamle kazanır, sen kaybedersin. Veziri taşların oyuna çıktıktan sonra çıkar.
Aynı taşı arka arkaya oynamak da bir hamle kaybettirir. Bir at f3’e gittikten sonra onu yeniden oynatmak yerine öbür atı ya da bir filini çıkar. Bir taşı ancak çok iyi bir sebebin varsa ikinci kez oynat.
Örnek: beyaz e4, siyah e5 oynar. Beyaz veziri h5’e çıkarır, siyah atını c6’ya çıkarıp e5’i korur. Beyaz hırsla veziriyle e5’i alırsa şah çeker ama siyah at vezir alır.
4Her hamlede üç soru
Hamleyi oynamadan önce üç soru sor. Önce rakibin son hamlesi için, sonra kendi hamlen için.
Bu üç soru alışkanlık olursa bedava taş kaybını çoğunlukla önlersin. Rakibin hamlesinden başlamak çok önemli: “O şimdi ne yaptı?”
- Şah var mı? Şah çeken bir hamle var mı, rakip bana şah çekebilir mi?
- Alış var mı? Alabileceğim bir taş var mı, rakip bir taşımı alabilir mi?
- Tehdit var mı? Rakip neyi tehdit ediyor, ben neyi tehdit edebilirim?
İlk yedi hamle ve rok
Tahtayı kur, adımları sırayla oyna.
- 1Başlangıç konumundan başla. Beyaz e4 oynar: orta piyon iki kare ilerler. Siyah da e5 oynar.
- 2Beyaz At f3 karesine gider. Bu at e5’teki piyona saldırıyor. Üç soruyu sormayı unutmayan siyah bunu fark eder, atını c6’ya çıkarıp piyonunu korur.
- 3Beyaz Fil c4 karesine gelir. Fil f7’ye bakıyor, çünkü orayı siyahta yalnız şah koruyor. Siyah da filini c5’e çıkararak aynı fikri uygular.
- 4Beyaz rok yapar. f1 ve g1 boştu; şah g1’e, kale f1’e gider. Siyah atını f6’ya çıkarır.
- 5Beyaz d3 oynar. Bu piyon hem e4’ü korur hem de c1’deki filin yolunu açar. Siyah da rok yapar.
- 6Üç soruyu sor. Şah çeken var mı? Alış var mı? Tehdit var mı? Siyah fil c5’ten f2’ye bakıyor, ama f2’yi şah ve kale koruyor. Sorun yok.
Sık yapılan hatalar
Herkes yapar; fark edince bir daha yapmazsın.
Aynı taşı arka arkaya oynamak.
Doğrusu: Her hamle yeni bir taşı oyuna sokmalı. Bir taşı ancak çok iyi bir sebebin varsa ikinci kez oynat.
Veziri ilk hamlelerde çıkarmak.
Doğrusu: Önce at, fil ve rok. Vezir erken çıkarsa rakip onu kovalar ve sen taş çıkarmak yerine vezirini kurtarırsın.
Rok yapmadan şahı ortada bırakıp saldırmak.
Doğrusu: Önce şahını güvene al. Atlar ve filler çıkınca rok yap.
Rakibin son hamlesine bakmadan kendi planını sürdürmek.
Doğrusu: Her hamlede üç soruyu rakibin hamlesinden başlayarak sor: şah var mı, alış var mı, tehdit var mı?
Kendin dene
Gerçek bir tahtada ya da yoldaki günde. Hepsini yap, sonra bir tane de kendin uydur.
- Örnek hamleleri tahtada oyna: e4, e5, At f3, At c6, Fil c4, Fil c5, rok, At f6, d3, rok. Her hamlede “bu hamle neyi sağlıyor?” diye kendine sor.
- Aynı şeyi siyah olarak yap: beyaz e4 oynasın, sen e5 ile cevap ver; sonra at, fil ve rok.
- Erken vezir tuzağını gör: e4, e5, Fil c4, At c6, Vezir h5 oyna. Siyah At f6 oynarsa vezir f7’de mat eder. Siyah olarak buna nasıl cevap verirdin? İpucu: g6 vezire saldırır.
- Bir oyun oyna ve ilk sekiz hamleden sonra kaç taşını oyuna soktuğunu say. Hedef: iki at, en az bir fil ve rok.
Kendini sına
Önce kendin düşün, sonra cevabı aç.
1Açılışta neden ortadaki piyonu ilerletirsin?
Orta kareleri tutar ve fil ile vezirin yolunu açar.
2Kısa rok yapmak için hangi iki taşı yoldan çekmen gerekir?
Fili ve atı; böylece f1 ve g1 boşalır.
3Her hamleden önce hangi üç soruyu sorarsın?
Şah var mı? Alış var mı? Tehdit var mı?
Biliyor muydun?
Başlangıç konumunda beyazın tam 20 yasal hamlesi var: sekiz piyonun her biri için iki hamle ve iki atın her biri için iki hamle.
Özet
- Ortadaki bir piyonu ilerlet, atları ve fillerini oyuna sok, sonra rok yap.
- Veziri erken çıkarma ve aynı taşı gereksiz yere art arda oynama.
- Atlarını ortaya doğru çıkar (f3, c3 gibi); kenardaki at daha az iş görür.
- Her hamleden önce üç soru: şah var mı, alış var mı, tehdit var mı?