Vezirin yoksa ve elinde yalnız bir kale kaldıysa da rakip şahı mat edebilirsin. Biraz daha uzun sürer ama satrancın güzel bir hilesini öğretir: kale bir duvar örer, şahın da rakip şahı o duvara doğru iter.
Kale vezirden zayıftır, çünkü yalnız düz gider. Buna rağmen doğru planla her seferinde kazanırsın. Yeter ki kaleni kaybetme ve pata düşme. Bu derste planı ve küçük hileleri öğreneceksin.
1Duvar: kale kenarı keser
Kale bir yatayı ya da sütunu baştan sona kapatır. Örneğin kale yedinci yatayda durursa sekizinci yataydaki siyah şah yedinciye inemez. Şah artık yalnız sekizinci yatayda sağa sola yürüyebilir.
Buna bir kutu gibi bak. Kale kutuyu küçültür: önce yarım tahtayı, sonra tek bir sırayı kapatır. Rakip şah dar bir yerde kalınca matı yapmak kolaylaşır.
Önemli olan kaleyi duvar üzerinde ve rakip şahtan uzakta tutmak.
2Şahını getir, karşı karşıya gel
Duvar tek başına yetmez; mat için kendi şahın da yaklaşmalı. Önce şahını rakip şahın bulunduğu bölgeye yürüt. Kale duvarı bozmadan bekler.
Sonra şu fırsat gelir: iki şah, aralarında bir kare boş kalacak şekilde karşı karşıya durur. Örneğin beyaz şah f6’da, siyah şah f8’de. Sıra sendeyse kaleni son yataya götürüp şah çekersin: şah mat. Sıra rakipteyse o kenar boyunca yana kayar ve sen yaklaşmayı sürdürürsün.
Sıra sana geçsin diye bazen bekleme hamlesi yaparsın. Bu, duvarı bozmayan ve hiçbir şeyi değiştirmeyen bir kale hamlesidir. Örneğin yedinci yataydaki kaleyi aynı yatay boyunca bir kare kaydırmak.
3Kaleni koru: uzak dur
Kale rakip şahın hemen yanına gelirse ve arkasında kimse yoksa şah onu alır. Kale gidince mat yapamazsın; hatta oyun berabere biter.
Kaleni rakip şahtan uzakta tut. Şah yaklaşırsa kaleyi yatay ya da dikey boyunca uzağa kaydır. Kale hızlıdır, bir hamlede tahtanın öbür ucuna gidebilir.
4Pat ve sabır
Kale vezirden yavaştır. Doğru oynarsan en uzun durumda bile mat 16 hamleyi geçmez. Acele etme.
Pat tehlikesi kaleyle de var. Köşeye sıkışmış şahın bütün karelerini kapatıp şah çekmezsen oyun berabere biter. Matı yapmadan önce rakip şahın kaç karesi kaldığını say.
Kale ve şahla adım adım mat
Tahtayı kur, adımları sırayla oyna.
- 1Tahtayı kur: beyaz şah c5’te, beyaz kale a1’de, siyah şah e8’de. Sıra beyazda. Siyah şah tahtanın üst kenarında.
- 2Kale a7’ye gelir: yedinci yatay kapandı. Siyah şah artık yalnız sekizinci yatayda yürüyebilir: d8 ya da f8. Siyah f8’e gitsin.
- 3Beyaz şah d6’ya yürür. Siyah şah g8’e kayar.
- 4Beyaz şah e6’ya geçer. Siyah şah h8’e gider.
- 5Beyaz şah f6’ya gelir. Siyahın tek hamlesi var: g8. Çünkü g7 ve h7 kapalı.
- 6Beyaz şah g6’ya gelir. Şahlar g sütununda karşı karşıya, aralarında bir kare var. Siyah şah h8’e gider. Siyahın f8’e gitmek gibi bir seçeneği de var; ama plan aynı kalır.
- 7Kale a8’e iner: şah mat! Kale sekizinci yatay boyunca şah çekiyor. g8 de kalenin hattında, g7 ve h7 beyaz şahın altında. Kaçış yok.
- 8Pat uyarısı: yedinci adımdaki konumda kale a8 yerine g7’ye gitseydi şah çekilmez ve siyahın hamlesi kalmazdı: pat. Matı yapan hamle kalenin a8’e inmesi.
Sık yapılan hatalar
Herkes yapar; fark edince bir daha yapmazsın.
Kaleyi rakip şahın hemen yanına koymak.
Doğrusu: Korumasız kaleyi şah alır. Kaleni uzakta, duvar çizgisinde tut. Yalnız şahının koruduğu karelere yaklaşabilirsin.
Şahını getirmeden kaleyle durmadan şah çekmek.
Doğrusu: Şah çekmek rakibi kaçırır. Önce duvar çek ve şahını yürüt. Şah çekmek en sona kalsın.
Son hamlede pat yapmak.
Doğrusu: Hamleden önce rakip şahın kalan karelerini say. Hiç kalmıyorsa ve şah çekmiyorsan başka hamle bul.
Duvarı unutup kaleyi rastgele gezdirmek.
Doğrusu: Her hamlede sor: “Rakip şah hangi çizgiyi geçemiyor?” Duvarı bozan hamleden kaçın.
Kendin dene
Gerçek bir tahtada ya da yoldaki günde. Hepsini yap, sonra bir tane de kendin uydur.
- Örnekteki konumu kur (beyaz şah c5, kale a1, siyah şah e8) ve baştan sona oyna. Siyah şahı bir arkadaşın oynasın.
- Son konumu kur: beyaz şah g6, beyaz kale a7, siyah şah h8, sıra beyazda. Önce kale g7’yi dene ve patı gör. Sonra kale a8’i oyna.
- Beyaz şah f6, beyaz kale a7, siyah şah f8 konumunu kur. Sıra beyazdaysa kale a8 mat eder. Aynı konumda sıra siyahtaysa siyah ne yapabilir?
- Beyaz şah d6, beyaz kale a7, siyah şah g8 konumunu kur. Kaleyle g7’ye şah çekmeyi dene. Siyah ne yapıyor? Ne öğrendin?
Kendini sına
Önce kendin düşün, sonra cevabı aç.
1Kale duvarı ne işe yarar?
Bir yatayı ya da sütunu kapatır. Rakip şah onu geçemez ve dar bir alanda kalır.
2Kalen yedinci yatayda, şahın f6’da, rakip şah f8’de ve sıra sende. Ne yaparsın?
Kaleni a8’e götürüp şah çekersin. Şah mat olur.
3Kaleyle mat yaparken pattan nasıl kaçınırsın?
Hamleden önce rakip şahın kalan karelerini sayarsın. Hiç kalmıyorsa ve şah çekmiyorsan başka hamle seçersin.
Biliyor muydun?
Kale ve şah, çıplak bir şaha karşı doğru oynarsa en çok 16 hamlede mat yapar. Vezirle bu sayı en çok 10’dur.
Özet
- Kale bir yatayı ya da sütunu kapatıp duvar çeker; rakip şah onu geçemez.
- Şahını getir, karşı karşıya gel ve kale ile şah çekerek mat et.
- Kaleni rakip şahtan uzakta tut; korumasız kaleyi şah alır.
- Hamleden önce rakip şahın karelerini say; kare kalmıyorsa ve şah çekmiyorsan pat olur.