Pat ve diğer beraberlikler

1Pat tam olarak nedir?

Pat için iki şey birlikte olmalı. Birincisi: sıra kimdeyse onun şahı tehdit altında değildir, yani şah çekilmemiştir. İkincisi: o oyuncunun yapabileceği hiçbir yasal hamle yoktur.

Satrançta sıra pas geçilmez ve kural dışı hamle de yapılmaz. Bu yüzden hamlesi kalmayan oyuncu sıkışır ve oyun orada biter. Sonuç beraberliktir: kimse kazanmaz, ikiniz de yarım puan alırsınız.

• Şah tehdit altında değil.
• Şahın gidebileceği her kare ya tehdit altında ya da kendi taşıyla dolu.
• Öbür taşların da yasal hamlesi yok. Bir taşın bile yasal hamlesi varsa pat olmaz.

2Mat ile patın farkı

İkisinde de oyuncunun yapabileceği yasal hamle kalmaz. Fark tek bir soruda: şah çekiliyor mu? Şah çekiliyorsa ve kurtuluş yoksa bu şah mattır, sen kazandın. Şah çekilmiyorsa bu pattır ve oyun berabere biter.

Hamle yapmadan önce kendine şu küçük soruyu sor: “Bu hamleden sonra rakip şah tehdit altında olacak mı?” Cevap evetse ve kaçış yoksa mat yapıyorsun. Cevap hayırsa ve rakibin hiç hamlesi kalmıyorsa pat yapıyorsun. Dur!

3Pat tuzağı: kazanırken nasıl düşersin?

Pata en çok vezirle ya da kaleyle mat yaparken düşülür. Rakip şah köşeye sıkışmıştır ve çok az karesi kalmıştır. Sen de hevesle son kareyi de kapatırsın. Bir bakarsın ki şah tehdit altında değil ama gidecek yeri de yok.

Koruyucu alışkanlık basit: hamleni oynamadan önce rakip şahın gidebileceği kareleri say. Sayı sıfıra düşüyorsa ve şah çekmiyorsan başka bir hamle bul. Çoğu zaman şah çeken ve matı yapan bir hamle de vardır.

4Berabere bitmenin öbür yolları

Oyun yalnız patla berabere bitmez. Dört yol daha var.

Kötü durumdaki oyuncular bunları arar. Örneğin sürekli şah çekip aynı konumu tekrar tekrar getirebilirler.

• Aynı konum üç kez: taşlar aynı karelerde, sıra da aynı oyuncuda. Üç kez art arda olması gerekmez. Bir oyuncu beraberlik isteyebilir.
• Elli hamle kuralı: her oyuncu elli hamle oynadı, bu sürede hiç taş alınmadı ve hiç piyon oynanmadı. Bir oyuncu beraberlik isteyebilir.
• Mat için yeterli taş kalmaması: örneğin tahtada yalnız iki şah varsa ya da şahlarla birlikte yalnız bir at ya da bir fil varsa oyun kendiliğinden berabere biter.
• Anlaşma: iki oyuncu da beraberliği kabul eder.

Vezirle yaparken pata düşmek

Tahtayı kur, adımları sırayla oyna.

1. 1Tahtayı kur: beyaz şah b6’da, beyaz vezir c1’de, siyah şah a8’de. Siyahın başka taşı yok. Sıra beyazda.
2. 2Siyah şahın komşu karelerine bak. a7 ve b7’yi beyaz şah kapatıyor. Geriye yalnız b8 kalıyor.
3. 3Parlak görünen bir hamle: vezir c7’ye gider. Vezir b8’i de, a7’yi de, b7’yi de kapatır. Siyah şahın bütün kareleri kapandı. Kazandın mı?
4. 4Hayır! Vezir c7’den a8’e saldırmıyor, yani şah çekilmiyor. Siyah şahın gidecek karesi yok ve başka taşı da yok. Bu pat: oyun berabere bitti.
5. 5Doğru hamle vezir c8’e gitmektir. Vezir sekizinci yatay boyunca a8’e saldırır: şah çekildi! b8’e de vezir bakıyor, a7 ve b7’ye beyaz şah bakıyor. Alınacak taş yok, araya girecek taş yok: şah mat.
6. 6İki hamle de siyahı aynı şekilde sıkıştırıyor. Aradaki tek fark şah çekip çekmemek. Her seferinde önce say, sonra oyna.

Sık yapılan hatalar

Herkes yapar; fark edince bir daha yapmazsın.

• Rakip şahı kıstırırken gidebileceği son kareyi de kapatmak.

  Doğrusu: Önce şahın kaç karesi kaldığını say. Sıfır oluyorsa ve şah çekmiyorsan başka hamle bul. Genellikle bir mat hamlesi de vardır.

• Pat olunca kazandığını sanmak.

  Doğrusu: Pat galibiyet değil, yarım puandır. Kazandıran şey mattır.

• Aynı konumun art arda üç kez gelmesi gerektiğini düşünmek.

  Doğrusu: Aynı konum arada başka hamleler olsa bile üç kez ortaya çıkarsa yeter. Taşlar aynı karelerde, sıra da aynı oyuncuda olmalı.

• Tahtada yalnız şahlar ve bir at kalmışken mat aramak.

  Doğrusu: Bu taşlarla mat yapılamaz, oyun berabere sayılır. Zamanını boşa harcama.

Kendin dene

Gerçek bir tahtada ya da yoldaki günde. Hepsini yap, sonra bir tane de kendin uydur.

• Tahtada beyaz şahı b6’ya, beyaz veziri c1’e, siyah şahı a8’e koy. Vezirin yapabileceği hamleleri sırayla dene. Bir mat ve iki pat hamlesi var. Bul onları!
• Başlangıç konumunda At f3, At f6, At g1, At g8 oyna, sonra bunu bir kez daha oyna. Başlangıç konumu üçüncü kez ortaya çıktı: beraberlik istenebilir.
• Tahtaya yalnız iki şahı koy ve sırayla oynat. Biri ötekini mat edebilir mi? Neden edemez?
• Beyaz şah g6, beyaz kale a7, siyah şah h8 konumunu kur. Sıra beyazda. Kale g7’ye giderse ne olur? a8’e giderse ne olur?

Kendini sına

Önce kendin düşün, sonra cevabı aç.

Özet

• Pat: şah çekilmiyor ama yasal hamle yok. Sonuç beraberliktir.
• Mat ile pat arasındaki fark şudur: matta şah çekilir, patta çekilmez.
• Kazanırken rakip şahın kalan karelerini say; sıfıra düşüyorsa ve şah çekmiyorsan başka hamle bul.
• Beraberlik yolları: pat, üç kez aynı konum, elli hamle, yetersiz taş ve anlaşma.