Oyunun başında şahın tahtanın ortasında, rakibin taşlarının önünde duruyor. Orası tehlikeli bir yer! Rok, şahını tek hamlede güvenli bir köşeye götürür. Üstelik kaleni de oyuna sokar. Bir hamlede iki iş birden.
Bu derste rokun iki türünü, hangi durumlarda yasak olduğunu ve neden iyi bir alışkanlık olduğunu öğreneceksin.
1Rok nasıl yapılır?
Beyazda şah e1’de, kaleler a1 ve h1’dedir. Kısa rokta şah e1’den g1’e iki kare gider. Sonra h1’deki kale şahın öbür yanına, f1’e atlar. Siyahta aynısı olur: şah g8’e, kale f8’e.
Uzun rokta şah e1’den c1’e iki kare gider ve a1’deki kale d1’e geçer. Siyahta şah c8’e, kale d8’e gider.
Gerçek tahtada önce şahı iki kare oynat, sonra kaleyi şahın üzerinden aktar. Böylece herkes bunun bir rok olduğunu anlar.
- Kısa rok: şah g1’e, kale f1’e.
- Uzun rok: şah c1’e, kale d1’e.
- Siyah için: kısa rokta g8 ve f8, uzun rokta c8 ve d8.
2Neden kısa, neden uzun?
Kısa rok h tarafındaki kaleyle yapılır. Şahla kale arasında yalnız iki kare vardır: f1 ve g1. Uzun rok a tarafındaki kaleyle yapılır. Arada üç kare vardır: b1, c1 ve d1. Adlar buradan gelir.
Çoğu oyuncu kısa rok yapar. Şah köşede, f2, g2 ve h2 piyonlarının arkasında rahat eder. Üstelik yalnız iki taşı yoldan çekmen yeter: fili ve atı.
Uzun rokta kale tahtanın ortasına, d sütununa gelir. Ama vezir, fil ve at olmak üzere üç taşın yoldan çekilmesi gerekir. Başlarken kısa rok yeter.
3Rok ne zaman yasaktır?
Rok yapmak için şu dört şeyin hepsi doğru olmalı.
Kısa rokta şah f1’den geçip g1’e varır; bu iki kare de güvende olmalı. Uzun rokta d1’den geçip c1’e varır. Şahın geçmediği b1 karesi tehdit altında olabilir, buna bakılmaz. Kalenin tehdit altında olması da rokun önüne geçmez.
Şah bir kere oynadıysa yerine dönse bile o oyunda rok hakkını kaybeder. Kale için de aynısı geçerli: oynayıp geri dönen kaleyle rok yapılmaz. Her oyuncu bir oyunda en fazla bir kez rok yapabilir.
- Şah bu oyunda hiç oynamamış olmalı.
- Rok yapacağın kale de hiç oynamamış olmalı. Öbür kale oynadıysa sorun yok.
- Şahla kale arasındaki bütün kareler boş olmalı.
- Şah şu an şah altında olmamalı. Şahın geçeceği ve varacağı kare de rakip tarafından tehdit edilmemeli.
4Rok neden iyi bir fikir?
Şah ortada kalırsa rakibin vezir ve kaleleri ona kolayca saldırır. Rok, şahı köşeye, üç piyonun arkasına alır.
Aynı anda kale köşeden çıkıp ortaya yaklaşır. Kaleler önü açık sütunlarda güçlüdür. Rok, kaleyi oyuna sokmanın en kolay yoludur.
İlk rokunu yap
Tahtayı kur, adımları sırayla oyna.
- 1Başlangıç konumundan başla. Beyaz e4 oynar, siyah e5 oynar. Orta piyonlar yola çıktı.
- 2Beyaz At f3 karesine gider; g1 boşaldı. Siyah atını c6’ya çıkarır.
- 3Beyaz Fil c4 karesine gelir; f1 de boşaldı. Siyah da filini c5’e getirir.
- 4Şimdi kontrol et: beyaz şah ve h1’deki kale hiç oynamadı, f1 ile g1 boş. Beyaz şah tehdit altında değil. Siyah taşlardan hiçbiri f1’e ya da g1’e bakmıyor. Rok yapılabilir!
- 5Beyaz kısa rok yapar: şah g1’e, kale f1’e gider. Şah artık f2, g2 ve h2 piyonlarının arkasında güvende.
- 6Başka bir konum: beyaz şah e1’de, kaleler a1 ve h1’de. Siyah şah e8’de, siyah kale f8’de ve f sütunu açık. Kısa rok yasak, çünkü siyah kale f1’e bakıyor ve şah onun üzerinden geçemez. Uzun rok serbest, çünkü d1 ve c1 güvende.
Sık yapılan hatalar
Herkes yapar; fark edince bir daha yapmazsın.
Şah ya da kale daha önce oynadıysa da rok yapabileceğini sanmak.
Doğrusu: Oynayan taş yerine dönse bile hak gider. Rok yapmak istiyorsan şahı ve kaleyi yerinde tut.
Şah çekilmişken rok yapmaya çalışmak.
Doğrusu: Önce şah tehdidinden kurtul: kaç, saldıranı al ya da araya taş koy. Rok bu yollardan biri değildir.
Şahın geçeceği kareyi kontrol etmemek.
Doğrusu: Üç kareye bak: şahın durduğu, geçtiği ve vardığı kare. Kısa rokta e1, f1, g1.
Gerçek tahtada önce kaleyi tutmak.
Doğrusu: Önce kaleye dokunursan bu bir kale hamlesi sayılır. Önce şahı iki kare oynat, sonra kaleyi aktar.
Kendin dene
Gerçek bir tahtada ya da yoldaki günde. Hepsini yap, sonra bir tane de kendin uydur.
- Başlangıç konumunu kur ve beyaz için kısa rok yapmaya çalış. Neden olmuyor? Hangi iki taşı yoldan çekmen gerekiyor?
- Beyaz şahı e1’e, beyaz kaleleri a1 ve h1’e, siyah şahı e8’e koy. Önce kısa, sonra uzun rok yap. Şah ve kale nereye gitti?
- Aynı konuma siyah bir kaleyi f8’e koy. Kısa rok yapabiliyor musun? Uzun rok? Nedenini kendine anlat.
- Siyah kaleyi önce b8’e, sonra h8’e koyup dene. Birinde b1, ötekinde h1 tehdit altında. Hangi rok yapılıyor?
Kendini sına
Önce kendin düşün, sonra cevabı aç.
1Beyaz kısa rok yapınca şah ve kale hangi karelere gider?
Şah g1’e, kale f1’e gider.
2Rakip kalesi b1 karesine bakıyor. Beyaz uzun rok yapabilir mi?
Evet. Şah b1’den geçmez. Yalnız e1, d1 ve c1 karelerinin güvende olması gerekir.
3Şah bir kez oynayıp yerine geri döndü. Rok hakkı geri gelir mi?
Hayır. Şah bir kez oynadıysa o oyunda artık rok yapılamaz.
Biliyor muydun?
Kısa rokta kale iki kare, uzun rokta üç kare yürür: h1’den f1’e iki, a1’den d1’e üç. Şah ise ikisinde de tam iki kare gider.
Özet
- Rokta şah kaleye doğru iki kare gider, kale de şahın öbür yanına atlar.
- Kısa rok: şah g1’e, kale f1’e. Uzun rok: şah c1’e, kale d1’e.
- Şah ve kale hiç oynamamış, aradaki kareler boş olmalı. Şah, şah altında olmamalı; geçtiği ve vardığı kare de tehdit altında olmamalı.
- Rok, şahı güvene alır ve kaleyi oyuna sokar. Atları ve filleri çıkardıktan sonra yap.